"Opera Bize Uygun Değil" Diyen Olursa Verdi Çarpar

ERSİN ANTEP

Defter

Türkiye'deki devlet operalarının sezon içindeki en görkemli eserlerini sergileme olanağı bulduğu İstanbul Opera Festivali'nin açılışı Ankara Operası'nın 'Attila'sıyla yapıldı. Peki 'Attila' sırtından hançerlenince eğlenilir mi?

Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü’nün DenizBank’ın katkılarıyla beşinci kez düzenlediği İsanbul Uluslararası Opera Festivali, 3 Haziran akşamı Zorlu Center’da Ankara Devlet Opera ve Balesi’nin Verdi “Attila” temsili ile başladı. Festival iki hafta sürecek ve 17 Haziran’daki Dmitri Hvorostovsky Gala Konseri ile sona erecek.

Türkiye'deki devlet operalarının sezon içindeki en görkemli eserlerini sergileme olanağı bulduğu festivalin bu yılki konuğu Salzburg Devlet Operası olacak ve Gluck’un “Beklenmedik Karşılaşma” eserini temsil edecek.

Festivalin açılış temsili; Ankara’dandı. Bol ödüllü bir rejisör olan Andrejs Zagars tarafından sahneye konulan eserde orkestrayı Lorenzo Castriota yönetti. Eser temsilinden önce Genel Müdür Prof. Rengim Gökmen sahneye çıkarak salonu boş koltuk kalmayacak şekilde dolduran izleyicilere teşekkür etti. Ardından da DenizBank adına Finans Müdürü Hakan Ateş’e anı objesi verdi. Ateş, Sunay Akın’a gönderme yaparak; “yalnızca hisse senetlerine değil, hissi senetlere de değer verdiklerini” ve vermeyi sürdüreceklerini bildirerek Gökmen’e ve tüm sanatçılarla ekibi tebrik etti.

Opera ya, Eğlenecek miyiz?

Temsil için Zorlu’ya taksiyle gelen birini düşünsenize... “İyi eğlenceler” dilenebilir mi? “Ayol o Attila ne o öyle? Bir oyun havaları söyledi ki, kendimizden geçtik. Ayaklarım şişti oynamaktan” gibi bir sonuç çıkabilir mi? Ya da aynı temsil sonunda müşteri alan bir taksici, oynamaktan terlemiş, kahkahalar atan müşteriler mi alır? Pop star Attila’nın İstanbul turnesi konseri değil! (Onun da kalitelisinden yanayız elbette!) Bu sözümüz; opera, tiyatro, senfoni konseri gibi etkinlikleri eğlence zannedenlere gelsin! İçeride, dünya tarihine mâl olmuş olan Attila’dan yola çıkılarak Avrupalılar’ın gözüyle bir hikaye anlatılıyor. Öyle ki; anlatmak için 500’e yakın insan, canla başla çalışıyor.

Konu; Avrupa’nın demografik yapısının belirlenmesine yol açan Kavimler Göçü’nü başlatan Avrupa Hun İmparatoru Attila üzerine kurulu. Ünlü İtalyan Opera Bestecisi Giuseppe Verdi’nin ilk operalarından biri ve 1800’lü yılların başında yazılmış. Eserin metni Antonio Piazza ve Temistocle Solera tarafından kaleme alınmış. Görmedikleri, Avrupa’da anlatılandan akılda kalan Attila’yı hayal edip yazmışlar. Muhtemelen, o günkü Osmanlı’yı düşünmüşler.

Temsil Notlarına Geçelim

Attila rolündeki Tuncay Kurdoğlu ile Odabella rolündeki Feryal Türkoğlu muhteşemdi. Onlar uluslararası çaptaydı ve sahnede devleştiler. Tek ton olsun, kaçırmadılar. Şefe bariz biçimde baktıkları veya icra arasında teatral olarak yüzlerinin düşmesi; sözkonusu olmadı. Şef, koro ve solistleri iyi idare etti. Şefin koroya dair gösterdiği idare özeni, doğru seçimdi. Orkestra da göz doldurdu. Ton kaçırma veya son perdede Attila’yı bastırdıkları istisnasının dışında nüans dengesizliğine uğramadı. Kostüm ve dekor uyumlu olsa da, sahne değişim algısına direnecek şekilde tasarlanmıştı. İlk perdenin sonunda Attila’nın sarındığı şeyin, bir battaniye olması, en azından kürk benzeri bir malzemeden olması beklenirken; günümüzün –bildiğiniz- otel yatak örtülerine benzer şekilde tasarlanması da içeriğe uymadı. Attila’ya yapılan makyaj başarılıydı. “İtalyan” başrollere ise nedense saç ve makyaj yapılmamıştı. Halbuki bizzat Ezio için gerekliydi. Sahne arkasında kullanılan sinema perdesi kimi zaman derinlik kattı. Ancak ışık da, mekan değiştirme algısına uymadı.

Prologun en başındaki bölümde koronun öndeki üyeleri ile arkadaki üyeleri arasında kontrast oluştu. Attila’nın solosundan sonraki ilk silabik(her heceye bir nota) ve düşük nüanslı notalarında da çok cılız kaldı. Kurdoğlu ile Türkoğlu’nun ilk düeti gayet uyumluydu. Çıkıcı ve bağlı dizilerle silabik pes tonlarda, Feryal Türkoğlu virtüözdü adeta! Ardından Ezio rolünde Cem Beran Sertkaya da iyi bir grafik ortaya koydu. Sonraki sahnede Foresto rolündeki Luciano Ganci’nin opera şanı dışında kalan özgün tonları, pek cılız kaldı. Bu role daha dramatik veya mümkünse lirik bir tenor gerekliydi. Sesini önde kullanamasa da; titreşim tekniği olan pasajlarda Ganci’ye diyecek sözümüzün olmadığının da altını çizelim. Ancak arkasının dönük olduğu anda orkestra şefine dönüp ritmi algılamaya çalışması da, pek hoş olmadı. Partneri Türkoğlu ile elele tutuştuğu bir düette ritmi, pek alâ ondan alabilirdi.

Verdi’nin ilk operalarından olmasına karşın, hiç reçitatif benzeri konuşmaların olmadığı ve sürekli ezgiler üretir bir anlayışla yazılan partiler; tam bir usta işi! Çok hoş ezgilere ve melodilere sahip!

Attila’nın birinci perdesinin sonunda Attila’nın rüyası ve sonra karşılaştığı ak sakallı yaşlı adam olması gereken, asasıyla görünen genç İsa idi. Rejisörün bu tercihini, izleyicinin takdirine bırakalım.

Opera içinde gerçekten çok hoş aryalar, akılcı ve akıcı düetler vardı. İlginç olan, Ezio’nun ikinci perdedeki ikinci aryasının, daha sonra yazacağı Aida’nın armonik kalıpları içinde tasarlanmış olmasıydı.

Eserde, Attila barbar olarak tasvir edilirken, İtalyanlar da gayet entrikacı olarak çizilmişti. Son sahnede Odabella’nın Attila’yı arkadan hançerlemesi ise; Avrupa Hun İmparatoru’nun kesin bilinmeyen ölümüne dair bir ortak yorum oluşturmuştu.

Ankara Devlet Opera ve Balesi’nin Attila temsili, her açıdan çok başarılıydı ve açılış için de doğru seçimdi. Tüm emeği geçenler, gayet içten alkışlandı. Bu beğeniden midir bilinmez! Her aryanın sonunda seyirci kendini tutamadı. Öyle ki, Uldino rolündeki Metin Turan ve Tuncay Kurdoğlu, orkestra auftagh’ını (erken giriş) gelen alkıştan dolayı almakta güçlük çektiler. Ama tecrübeleri sayesinde işi toparlayıverdiler.

“Opera bize göre değil” diyen olursa, Verdi çarpar! Bu tüm sanatların birleştiği sanata, ertesi sabahkalkınca unutulacak bir eğlence muamelesi çekmek ise; büyük haksızlık olur.

Festival Fatih İle Sürecek

6 Mayıs Cuma akşamı Zorlu Center PSM’de Yekta Kara’nın sahneye koyduğu Rossini’nin II.Mehmet, nam-ı diğer “Fatih Sultan Mehmet Operası” programda olacak. Eser, salonu ve uygun sahnesi olmadığından dolayı büyük prodüksiyon çıkarma olanağı bulunmayan İstanbul Devlet Opera Balesi’nin geçmiş sezon repertuarında yer almış ve Cemil Topuzlu Sahnesi’nde de temsil edilmişti. Bakalım Kara, Fatih rolündeki Istvan Kovacs’ı çöktürecek mi? Son sahnede, Anna karakteri intihar eder. Festivalin 2011 yılı içindeki temsilinde Anna rolündeki Perihan Nayır intihar ettiğinde, Paolo Pecchioli’nin oynadığı Fatih Sultan Mehmet’i ayakta tutmuştu. Halbuki Osmanlı’nın savaştığına bile gösterdiği merhameti yansıtacak şekilde çöktürmesi, O’na saygısını ortaya koyması gerekirdi. İstanbul’u fethettiğinde halka hitap eden Fatih ile Rossini’nin operasındaki Mehmet’in, özellikle bu topraklarda aynı kişi olarak, en azından son sahnede yansıtılması gerekmez mi? Bakalım Anna rolündeki Otilla İpek intihar ettiğinde, Kovacs ayakta dik mi duracak?

4.6.2014 / Radikal


Yazarın Diğer Yazıları

  • Müzik Üniversitesi İçin Geçmişten Sayfalar...
  • CSO 190. Yaşını Kutladı
  • Bizde Davulcuya Verilecek Kız Yok
  • Daha da Çanakkale'nin 100.Yılı Yok
  • Vengerov Her İki Şapkası ile İstanbul'daydı
  • Kartopu
  • Robot Teo, Orkestraya Karşı
  • Bu Gece Tarihin Akışı Değişti
  • Müzik Psikolojisi
  • Meltem Cumbul Kendi Aşkını mı Anlattı!
  • İnanılmaz Bir Azim Öyküsü: Cam Çocuk Niyazi
  • Kültürel Yağları Eritelim
  • Devlet 'Devlet Sanatçısı'nı Unuttu!
  • Sizler Bizim Heykellerimizdiniz!
  • Ankara 1920'ler...
  • Fehmi Paşa Korusu Yandı, Sıra Varşova'daki Fehmi Paşa'da!
  • Önce Heykeller Yıkılır Sonra Sanatçılar
  • Polonya 600.Yılı Kutluyor, Peki Türkiye?
  • "Opera Bize Uygun Değil" Diyen Olursa Verdi Çarpar
  • Konuşturmadı!
  • Soma'da 'Geride Kalanlar'
  • İşsiz ve Sosyal Güvencesiz Sanatçıların "Sesli" Çığlığı
  • Antalya, Antalya Olalı Böyle Bir Şey Görmedi
  • Kültür Bakanı'na Katılıyorum
  • Bir 23 Nisan Böyle Geçti
  • Bir Düğün Olsa da Gerilsek
  • Sanat: Şehrin Boğduğu İnsanı Rahatlatacak Nefes
  • Belediyelerin Sanatla İmtihanı
  • Yetmez Ama Sanata Evet!
  • Gel Bakalım Donizet Bey!
  • 90 Yıl Önce Ankara'da...
  • Çok Başarılılar Ama Yakında Dağılacaklar
  • Yedek Parça ve Eğitim Merkezi
  • “TÜSAK” Değil Zaten “ULSAK”… Peki Bütçe Ne Olacak?
  • Sonradan Fark Edilen İktidardan Müjde ve Tüsak'a Dair Son Duyumlar
  • Gel ve Bir Daha Çal Camilo!
  • Bu da 'Fantastik Senfoni' Derbisiydi!
  • TRT Müzik mi 'Eğlence' mi?
  • Bu Çocukları Cumhuriyet Yetiştirdi
  • Nevşehir’de CSO, Evinde Gibiydi
  • İdil Biret’in Gurur Gecesi
  • Bodrum'da Angela Rüzgarı Esti
  • Genç Cumhuriyetin Kültür “Dayatması”
  • Türk Marşının Babası, Afganlar'ın Donizetti'si
  • Ankara'da Gençlerin Gecesi
  • Hiç Olmazsa Bugün Olsun Üngör’ü Unutmasak!