Gökyüzünü Saran Ağıtlar

EVİN İLYASOĞLU 

Allegro

Ağıtlar bize birer tarihi belge olarak kalır. Bir bakıma toplum tarihinin tutanaklarıdır

> Hep kadınları görürüz ağıt yakarken: Bir ölünün başında, bir mezarın yamacında alabildiğine yüksek sesleriyle, üstlerini başlarını yolmak istercesine kendinden geçen analar, eşler...

Bu sütunlarda sizlere hep müzik anlatırım. Nitelikli, soylu müzik adına yapılan etkinlikleri tanıtırım. Gittiğim konserleri, dinlediğim kayıtları, izlemeye değer müzik olaylarını, müzikle ilgili yayınları konu ederim. Kulağımdan silemediklerimi, aklımda kalanları sizinle paylaşırım. Ancak bu kez kulağımda kalan sesler müzik değil! Hepimizi ekran başına kilitleyen o kocaman çığlıklar... Acılı anaların, umarsız bacıların yeri göğü inleten dayanılmaz yakınmaları. Flaşlar, itfaiyeler, cankurtaranlar, cenaze arabaları, açık cenazeler, kapalı tabutlar, haberciler, çirkin politikacılar... çığlıklar... çığlıklar... ölümün karanlık ağzında, maden girişindeki sessizlik!

İşte herkes gibi benim de kulağımda kalan geçen haftanın sesleri bunlardı. Ve ağıtlar... Ağıtlarla belli bir ivme içinde yakınıyorlardı.
Ağıt, mersiye, lament, sagu, eleji, threnody, içinde isyan barındıran ezgiler, uzun yakınmalar, kocaman çığlıklardır. Ölüyü yücelten deyişler, kendine göre makam tutturarak söylenir. Ölüm karşısında yürek titreten feryatlardır, düzenli-düzensiz söz ve ezgilerle dile gelir.

Ve hep kadınları görürüz ağıt yakarken: Bir ölünün başında, bir mezarın yamacında alabildiğine yüksek sesleriyle, üstlerini başlarını yolmak istercesine kendinden geçen analar, eşler...

Türk boylarından günümüze uzanan eski bir gelenektir ağıt yakmak. En eski ağıtların İbrani geleneğine dayandığı söylenir.
Bu anonim ağıtlar zaman içinde edebiyatta olduğu gibi müzikte de bir satırbaşı haline gelmiştir. Halk edebiyatındaki ağıtlar dörtlüklerden oluşur, mani ve koşmaya benzer. Uzun hava veya kırık havayla söylenegelmiştir. Türk halk edebiyatında İslamiyetten önceki ağıtlara sagu, Divan edebiyatında ise mersiye denir.

Ağıtlar bize birer tarihi belge olarak kalır. Bir bakıma toplum tarihinin tutanaklarıdır. Şehitlerin adları tarih kitaplarına geçmese de analarının, bacılarının ve âşıkların ağıtlarında belgelenmiştir.

Bugün bizim tarihimize geçmiş nice ağıt Çanakkale’deki şehitlere yakılmıştır.

Suvermez köyünden Macar lakaplı Salih’in Çanakkale’de şehit olmasıyla, annesi tarafından yakılan ağıta kulak verelim:
“Hucûm demiş Alamanın zabiti,
Yavrumun kefeni asker kabutu,
Salına girmeye yoktur tabutu,
Yoksa yavrum seni vurdular m’ola,
Kefensiz gabire goydular m’ola.
........

Batı müziğinde ağıtlar
Batı sanat müziğine girmiş ağıtlar Lament, Elegie, Threnody başlıklarıyla şekillenmiştir. Hemen aklıma gelenler Monteverdi’den savaş ağıtı olan Combattimento Lamento; Liszt’ten 1849 Macar ihtilalinde ölen arkadaşlarının anısına yazdığı, içinde şarkı öğeleri taşıyan piyano yapıtı Funerailles. Lisztin etkisindeki Ravel de Barok besteci Couperin’e piyano için ağıt yazmıştır. Stravinsky’nin J.F. Kennedy için Ağıt’ı, Şostakoviç’in şair Yevtuşenko dizeleri üstüne bestelediği Babi Yar katliamına ağıt olan 13. Senfonisi, Penderecki’nin Hiroşima Kurbanlarına Ağıtı, John Adams’ın Amerikan Elejileri ve Saygun’un Ağıtları anımsadığım çağdaş örnekler.

Bakalım geçen hafta ölümün ağzındaki o korkunç çığlıklar hangi sanat yapıtlarına esin kaynağı olacak.
Not: Geçen hafta tanıttığım Mersin Festivali’nin açılışı bir hafta ertelenmiş, 30 Mayıs 2014 tarihine alınmıştır. 

21.5.2014 Cumhuriyet


Yazarın Diğer Yazıları

  • Bodrum ve Müzik...
  • İnsan Beyninin Özgür Yaratısı Musiki
  • Fazıl Say’a ECHO Ödülü
  • Tomris Öziş’i Tanıyor Musunuz?
  • Philip Glass ve Adnan Çoker
  • Selim İleri’den Müziksel Anlatım
  • Yaz Festivalleri Başlarken...
  • Goerne, Fazıl ve Glass...
  • Festivalin İkinci Haftasından İzlenimler
  • Sıra Dışı Festival...
  • Acı ile Coşku İç İçe
  • Şimdi Festivaller Mevsimi...
  • Leyla Gencer’in İzinde
  • Ankara’da Gençlerle Görkemli Bir Kapanış
  • Ferit Tüzün’ü Niçin Dinleyemiyoruz?
  • Ankara’da Bahar ve Festival
  • Operalar Leyla Gencer’e Adandı
  • Bilkent’te Müzik Devrimi
  • BİFO Yeni Döneme Hazır
  • Konser Bitti Ama Müzik Bitmedi
  • Festival Kırk Beş Yaşında
  • Bir Ödül ve Mutlu Tınılar
  • Coşkunun Doruğu...
  • Hovardanın Sonu
  • Bu Kışın En Güzel Konseri
  • Yeni Bir Müzik Hareketi
  • İstanbul’un Zengin Müzikleri
  • Cumhuriyet’e Masallar...
  • Fazıl Say’ın Çoğalan Sesi...
  • Müzik Derde Devadır
  • Karanlığı Müzikle Dağıtın...
  • Bifo Konseri ve Zehra
  • İlhan Baran’ı Yitirdik
  • Müzik ve Cesaret
  • İdil Biret İle Başka Bir Âleme Yolculuk
  • Üniversite ve Sanat...
  • Veriko’ya Binlerce Alkış
  • Klasik Müzikte Hareketli Günler...
  • Canlı Yayında Wagner Operası
  • Bir Zamanlar Operamız...
  • Bilkent Yeni Mevsime Hazır
  • Umutlu Mevsim
  • Üç Kültür İnsanının Ardından...
  • Çellosunda Aşk Acısı Var
  • Bodrum’a Yıldız Yağmuru
  • Müzikle Kanatlanmak
  • Bugünlerde Müzik Dinlemek
  • Gümüşlük Festivali Doğayla Kucaklaşıyor
  • Usmanbaşlar Kentsel Dönüşümde
  • Festivalin Ardındaki Coşku
  • Gerçek Bir Yaz Festivali
  • Marinada Bir Yaz Festivali
  • Festivalde Görkemli İlk Hafta
  • İstanbul’un Festivali Başlıyor
  • Leyla Gencer’i Anmak
  • Nicola Benedetti ve Karim Said
  • Uluslararası Olabilmek
  • Hayalleri Gerçek Oluyor
  • Piyanistler Şöleni
  • Hüzün ve Müzik
  • Gençlik Pırıl Pırıl
  • Çağdaş Müziğimizin Tarihi
  • CD’lerle Mutluluk Pencereleri
  • BİFO’nun Viyana Zaferi
  • Ezber Bozan Festival
  • Eve Dönmek Gibi Bir Şey
  • Program Konserin Kalbidir
  • Müziğe Teslim Olmak
  • Modernizmin Cumhurbaşkanı Öldü
  • Yılın Adamı: Usmanbaş
  • Beethoven 245 Yaşında
  • İnsana Dokunan Yorumlar
  • Allegro’dan Adagio’ya
  • ‘Minimalizm’in Minimal Devinimi
  • İki Piyanist İki Söylem
  • ‘İstanbul’da Çalmayı Çok Sevdim’
  • Borusan Quartet 10 Yaşında
  • Onuncu Yıl Marşı’nın Notasına Gelenler...
  • Genç Kemancıdan Uluslararası Başarı
  • Çellonun Büyülü Tınısı
  • İstanbul Uyanıyor
  • Gizli Kahraman: Muhittin Sadak
  • Boğaz’da Bir Yalı ve Klasik Müzik
  • Müzikten Korkmayın
  • Leyla Gencer’in Gençleri...
  • Bodrum’da Müzik Tınıları
  • Sanat Dallarını Bir Araya Getirmişti
  • Her Şeyin Başı Bach
  • ‘İyi ki Kemanım Varmış’
  • Marina Festivale Hazır
  • ‘Orkestra’mızın Çoksesli Yüzü
  • Fazıl’dan Yeni Şarkılar
  • Orff Metodu ve Biz...
  • Gümüşlük’te Nota Rüzgârı
  • Müzikte Değer Çıtamız Bu Konserlerle Yükseldi
  • Festivalin Doruk Haftası
  • Bir Dörtlü Tek Nefes
  • Festival Coşkuyla Sürüyor
  • Berlin Filarmoni Şefini Seçemedi
  • Leyla Gencer Anısına ‘Aida’
  • Kamusal Alanın Nota Defteri
  • Venedik’te Kentle Tümleşen Sanat
  • Bütün Alkışlar Hayalet’e Gitsin!
  • Ankara’da Gençlik Coşkusu
  • Yaratıcı Bir Aydınımızı Yitirdik
  • Romantizm Doruktaydı
  • Müzik ve Çanakkale...
  • İDSO Nostaljisi...
  • ‘Nefes Kesen’ Kemancı...
  • Bir Müzik Dostuydu
  • Kar Bitti, Müzik Yağıyor
  • Özgecan’ın Çocuksu Sesi
  • Cemal Reşit Rey’in Kapısı Kapalı
  • Aynı Şarkıları Söylerdik...
  • Klasisizm ile Romantizm
  • Operanın Hafifmeşrep Kızı: Operet
  • 2015’i Gençlere Adayalım
  • ‘Flüt Erkeksi Bir Güç’
  • Hüzün ve Beethoven
  • Barok Müziğin Gizli Gücü
  • Festivalin Gizli Teması ‘Gençlik’
  • Ruşen Güneş ve Altın Madalyası
  • İstanbul’da Uçuşan Kemanlar
  • Kandinsky’den Bartok’a
  • İş Sanat’ta Görkemli Açılış
  • Cumhuriyetin 91. Yılında Müzik...
  • ‘Aykırı’ Düşünürün Zengin Dünyası
  • Önemli Sanatçılar, Üst Düzey Konserler
  • Yunus Emre ile Yücelirken
  • Mersin’den Yükselen Sesler
  • Çağıyla Barışık Olmak
  • Çoksesli Bir Sergi
  • Özgeçmişi TÜSAK’a Yansımalı
  • Bodrum Kalesi’nde ‘Kamelyalı Kadın’
  • Jose Cura ve Fatma Said, Ege’yi Fethetti
  • Müzik Sınır Tanımıyor...
  • ‘Doğu’yu Vaat Ediyor’
  • Dünyanın Tüm Kıtalarında
  • Çok Yönlü Bir Yaratıcı
  • Müzikle Değişen Yaşamlar
  • ‘Sait Faik’ Ses Getirdi
  • ‘Kültür Bütçeleri Kısılmamalı’
  • Festivallerde Polonya Damgası
  • Festivaller Arasında Işınlanmak
  • Festivaller Art Arda Başlarken
  • Klasik Müzik ve Yas
  • Gökyüzünü Saran Ağıtlar
  • Tarihi Mekânlarda Konser Keyfi
  • Tılsımlı Gençler
  • Müzikte Yeni Sesler
  • Beethoven’ın Derin Etkileri
  • Büyücü Bir Şef
  • ‘Jül Sezar’ Operası İlk Kez Sahneleniyor
  • Bruckner Dinlerken...
  • Richard Strauss Yılı...
  • Ayşegül Sarıca’yı Ne Kadar Tanırsınız?
  • Karşıyakada Şenlik Var...
  • Her Kuşağa Sesleniyor
  • Kediler Haftası...
  • ‘Onunla Bir Çağ Kapandı’
  • Gerçek Bir Efsane Dinledik
  • Lied Söylemenin Ayrıcalığı
  • Zorlu Center’da İki Dinleti
  • Geniş Kitleye Klasik Müzik
  • 2013’e Acıyla Veda
  • Batı-Doğu Barok Tınıları
  • Argerich ve Kremer Şöleni
  • İki Değerli Kitap
  • Salon Yoksa da Müzik Var
  • Pekineller’in Ödülü...
  • Cumhuriyet ve Müzik
  • Kentle Tümleşen Festival...
  • Yeni Bir Müzik Dünyası: Zorlu Center
  • Beethoven Fırtınası
  • Özgürlüğün Simgesiydi
  • Fazıl, Benyamin için çaldı
  • Yeni Sezon, Yeni Umutlar
  • Bravo Cem Mansur
  • Gheorghiu Turgutreis’i Fethetti
  • Hadi Festivale, Hadi Bodrum’a
  • Bahar Ayini Kutlamaları
  • Yeni Yasa Yeni Tasa
  • Kontrbaslar ve Enfeksiyoncular
  • ‘Geç ve genç ölmek isterdi’
  • Festivalde Ünlüler Haftası
  • Müziğe ve Sanatçıya Saygısızlık
  • Borusan Quartet’ten Tarihi Kayıt
  • Pekineller ve Penderecki'ye İKSV'den Ödül
  • New York Filarmoni Fırtınası
  • İlkyaz Konserlerle Rengârenk
  • Çağımızın Sanatçısı Fazıl Say
  • Barselona’da ‘Korkunç İvan’
  • ‘Çekişmelerden Uzak Bir Şef’