Leyla Gencer’in Dehası

EVİN İLYASOĞLU 

Allegro

Yarın, 10 Mayıs, Leyla Gencer’in onuncu ölüm yıldönümü. Onun için yıllarca sahnesinde söylediği La Scala operası bir anma töreni düzenliyor. 11 Mayısta İDOB Aya İrini’de Verdi’nin Requiem’ini onun anısına seslendirecek. 17 Mayıs’ta BİFO onun için genç sopranolardan oluşan Donizetti ve Puccini eserlerini konsertant olarak sunacak.

Avrupa tarihinin gelmiş geçmiş en ünlü sopranolarından Leyla Gencer, sanat dünyasında bizim en önemli kıvanç kaynağımız. Avrupa, Rusya, kuzey ve güney Amerika’nın en ünlü sahnelerinde prima donna olarak başroller oynamış; nice ünlü operayı kendi üslubuyla yeniden yaratmış, nice unutulmuş operayı tozlu raflardan indirip sahnelere kazandırmış, “bel canto” (güzel şarkı söyleme) sanatını yeniden canlandırmış. 1950’den 1983’e kadar dünyanın ünlü opera evlerinde aranan soprano olmuş. Sonra da resitalleriyle, konferanslarıyla, hocalığıyla, neredeyse ölüm döşeğine kadar hep gündemde kaldı ve hep gençlere kucak açtı.

Düşünün biz Türkler, bu büyük sanatçıyı Zeynep Oral’ın 1992’de Milliyet Yayınlarından çıkan “Tutkunun Romanı” adlı kitabıyla tanıdık. Ondan önce bazı gazetelerde ve müzik dergilerinde basılan haberlerini okurduk. O kitap çıktığında ise artık Leyla hanımın operalar dönemi kapanmış, hocalık dönemi başlamıştı.

Ben onun Aya İrini’de 1980’lerin sonunda bir resitaline yetişebilmiştim. Daha sonra da seminerlerini izledim. Bu seminerle bile bir opera sahnesine çıkarmış gibi hazırlanıp, müthiş bir enerjiyle geliyordu. Derin kültürlü anlatımı, besteciye saygıyı vurgulaması, vakur ve dimdik duruşu yıllardır belleğimde.

Genç yaşında, 1950’lerde Avrupa’ya açılma cesareti, ne büyük bir atılımdı. Savaştan yeni çıkmış bir Avrupa’da “opera”nın dimdik ayakta duruşuna tanık olmuştu. İlk radyo dinletisinden sesini yakalayan avcılar vardı. Günlerce süren mektuplarla iletişim, saatlerce süren uçaklar, trenler ve gemilerle yolculuklar yapmıştı. Herhangi bir operada kendi sesine uygun bir rol için bilgi edinmek, haber almak bile kim bilir ne kadar uzun sürüyordu. Ve bu çalışmaları hiçbir zaman bir emprezaryo edinmeden, kendi olanaklarıyla yapmıştı. İlk opera temsillerinden itibaren sahneye güvenli adımlarla çıkışı, dimdik duruşu, oynadığı her rolü en ufak ayrıntısına kadar inceleyip yaşaması ve o anda kendi yaşadığı kadar dinleyicisine de yaşatması efsaneleşmişti. Teknik açıdan küçük aranefeslerle cümleleri bağlayışı, sesini kocaman arenalarda bile en arka sıraya kadar ulaştırıyordu. Eserin bestecisi kadar libretto (metin) yazarını da inceliyordu. Hatta librettoları müzikten önce inceliyor, sözlerin içindeki müziği arıyordu. Bestecilerin ve libretistlerin tarihi mektuplarını buluyordu. Nice büyük bestecinin unutulmuş operasını keşfe çıkmıştı. Donizetti, Rossini, Bellini ve Verdi’nin hiç oynanmamış operalarını bulup onlara sahnede can vermişti.

Tarihte acaba 73 farklı prima donna rolünü oynamış kaç soprano vardır? Bütün operacıların hayali, kabesi olan La Scala’nın yıllarca Divası (kraliçesi) olarak tarihe geçmiş kaç operacı vardır?

Bugün elimizde, ona ait çok az stüdyo kaydı var. Diger kayıtları -ki kimi görüntülü- hepsi korsan kayıt. Bunun iki nedeni var, birincisi o zamanlar stüdyolara girip kayıt yapmak için yüklü bir bütçe ve zaman gerekiyordu. İkincisi Leyla hanım canlı kaydın her zaman çok daha doğal olduğuna inanıyordu. Bugün Google aramasında onun neredeyse bütün icralarını bulabilirsiniz. Hiçbir zaman “hayır, yapamam” dememiş. Başarılarıyla sarhoş olup kendini bırakmamış, her temsilden yeni bir ders çıkartabilmiş. Her rejisörden, her orkestra şefinden yeni bir şeyler öğrenmiş. Tebaldi, Callas, Sutherland, gibi yıldızlar sahnelerdeyken bir Doğu ülkesinden gelmenin rekabetine de uzun yıllar katlanmış. 

Kırk yıl boyunca dünyanın en saygın sahnelerinde gündemde kalmayı başarabilmiş.

9.5.2018 Cumhuriyet


Yazarın Diğer Yazıları

  • Mimar Sinan Konservatuvarı
  • İstanbul Festivalinin Ardından
  • Verdissimo
  • Maisky’ye Başarı Ödülü
  • Festival Doludizgin
  • İstanbul’un Festivali Başlıyor
  • Festival Kentle İç İçe
  • Leyla Gencer’in Dehası
  • Kuş Seslerini İncelemek
  • Arada Çıkanlara Sitem
  • Bir Tatlı Huzur
  • İstanbul’un İki Orkestrası
  • Ankara’nın Tarihi Festivali
  • Bir Kültür Vahası: Eskişehir
  • İstiklal Marşı
  • İki Büyük Konser
  • Müziği Anlamak
  • Program Sanatı
  • 46. İstanbul Festivali Kapıda
  • Çağdaş ve Zengin Bir Dinleti
  • Onu Müzik Kurtarmıştı
  • Mozart Hiç Yaşlanmıyor
  • Uğur Mumcu Anısına
  • Uçarcasına Dinletiler
  • Biraz Coşku Biraz Nefes
  • Yeni Kitaplar Arasında
  • Yeni Kayıtlar
  • Müzik Müzeleri
  • Debussy’nin Buğulu Müziği
  • Luzern Piyano Festivali’nden
  • Verika Kanatlanıp Uçtu
  • Ülkemizin Aydınlık Yüzleri
  • AKM Karanlıktan Nasıl Kurtulacak?
  • Musiki Birdir ve Muazzam Bir Kubbedir
  • BİFO Yeni Mevsime Hızlı Başladı...
  • Cemal Reşit Rey’e Saygı
  • Leyla Gencer’in İzinde
  • Konserleri Nasıl Seçersiniz?
  • Seher Tanrıyar'ın Ardından
  • Yeni Mevsim, Yeni Konserler...
  • Yitirdiklerimizin Yeri Dolmuyor
  • Nil Kocamangil Çalıyordu, Sanki Başka Bir Gezegendeydik...
  • Bodrum ve Müzik...
  • İnsan Beyninin Özgür Yaratısı Musiki
  • Fazıl Say’a ECHO Ödülü
  • Tomris Öziş’i Tanıyor Musunuz?
  • Philip Glass ve Adnan Çoker
  • Selim İleri’den Müziksel Anlatım
  • Yaz Festivalleri Başlarken...
  • Goerne, Fazıl ve Glass...
  • Festivalin İkinci Haftasından İzlenimler
  • Sıra Dışı Festival...
  • Acı ile Coşku İç İçe
  • Şimdi Festivaller Mevsimi...
  • Leyla Gencer’in İzinde
  • Ankara’da Gençlerle Görkemli Bir Kapanış
  • Ferit Tüzün’ü Niçin Dinleyemiyoruz?
  • Ankara’da Bahar ve Festival
  • Operalar Leyla Gencer’e Adandı
  • Bilkent’te Müzik Devrimi
  • BİFO Yeni Döneme Hazır
  • Konser Bitti Ama Müzik Bitmedi
  • Festival Kırk Beş Yaşında
  • Bir Ödül ve Mutlu Tınılar
  • Coşkunun Doruğu...
  • Hovardanın Sonu
  • Bu Kışın En Güzel Konseri
  • Yeni Bir Müzik Hareketi
  • İstanbul’un Zengin Müzikleri
  • Cumhuriyet’e Masallar...
  • Fazıl Say’ın Çoğalan Sesi...
  • Müzik Derde Devadır
  • Karanlığı Müzikle Dağıtın...
  • Bifo Konseri ve Zehra
  • İlhan Baran’ı Yitirdik
  • Müzik ve Cesaret
  • İdil Biret İle Başka Bir Âleme Yolculuk
  • Üniversite ve Sanat...
  • Veriko’ya Binlerce Alkış
  • Klasik Müzikte Hareketli Günler...
  • Canlı Yayında Wagner Operası
  • Bir Zamanlar Operamız...
  • Bilkent Yeni Mevsime Hazır
  • Umutlu Mevsim
  • Üç Kültür İnsanının Ardından...
  • Çellosunda Aşk Acısı Var
  • Bodrum’a Yıldız Yağmuru
  • Müzikle Kanatlanmak
  • Bugünlerde Müzik Dinlemek
  • Gümüşlük Festivali Doğayla Kucaklaşıyor
  • Usmanbaşlar Kentsel Dönüşümde
  • Festivalin Ardındaki Coşku
  • Gerçek Bir Yaz Festivali
  • Marinada Bir Yaz Festivali
  • Festivalde Görkemli İlk Hafta
  • İstanbul’un Festivali Başlıyor
  • Leyla Gencer’i Anmak
  • Nicola Benedetti ve Karim Said
  • Uluslararası Olabilmek
  • Hayalleri Gerçek Oluyor
  • Piyanistler Şöleni
  • Hüzün ve Müzik
  • Gençlik Pırıl Pırıl
  • Çağdaş Müziğimizin Tarihi
  • CD’lerle Mutluluk Pencereleri
  • BİFO’nun Viyana Zaferi
  • Ezber Bozan Festival
  • Eve Dönmek Gibi Bir Şey
  • Program Konserin Kalbidir
  • Müziğe Teslim Olmak
  • Modernizmin Cumhurbaşkanı Öldü
  • Yılın Adamı: Usmanbaş
  • Beethoven 245 Yaşında
  • İnsana Dokunan Yorumlar
  • Allegro’dan Adagio’ya
  • ‘Minimalizm’in Minimal Devinimi
  • İki Piyanist İki Söylem
  • ‘İstanbul’da Çalmayı Çok Sevdim’
  • Borusan Quartet 10 Yaşında
  • Onuncu Yıl Marşı’nın Notasına Gelenler...
  • Genç Kemancıdan Uluslararası Başarı
  • Çellonun Büyülü Tınısı
  • İstanbul Uyanıyor
  • Gizli Kahraman: Muhittin Sadak
  • Boğaz’da Bir Yalı ve Klasik Müzik
  • Müzikten Korkmayın
  • Leyla Gencer’in Gençleri...
  • Bodrum’da Müzik Tınıları
  • Sanat Dallarını Bir Araya Getirmişti
  • Her Şeyin Başı Bach
  • ‘İyi ki Kemanım Varmış’
  • Marina Festivale Hazır
  • ‘Orkestra’mızın Çoksesli Yüzü
  • Fazıl’dan Yeni Şarkılar
  • Orff Metodu ve Biz...
  • Gümüşlük’te Nota Rüzgârı
  • Müzikte Değer Çıtamız Bu Konserlerle Yükseldi
  • Festivalin Doruk Haftası
  • Bir Dörtlü Tek Nefes
  • Festival Coşkuyla Sürüyor
  • Berlin Filarmoni Şefini Seçemedi
  • Leyla Gencer Anısına ‘Aida’
  • Kamusal Alanın Nota Defteri
  • Venedik’te Kentle Tümleşen Sanat
  • Bütün Alkışlar Hayalet’e Gitsin!
  • Ankara’da Gençlik Coşkusu
  • Yaratıcı Bir Aydınımızı Yitirdik
  • Romantizm Doruktaydı
  • Müzik ve Çanakkale...
  • İDSO Nostaljisi...
  • ‘Nefes Kesen’ Kemancı...
  • Bir Müzik Dostuydu
  • Kar Bitti, Müzik Yağıyor
  • Özgecan’ın Çocuksu Sesi
  • Cemal Reşit Rey’in Kapısı Kapalı
  • Aynı Şarkıları Söylerdik...
  • Klasisizm ile Romantizm
  • Operanın Hafifmeşrep Kızı: Operet
  • 2015’i Gençlere Adayalım
  • ‘Flüt Erkeksi Bir Güç’
  • Hüzün ve Beethoven
  • Barok Müziğin Gizli Gücü
  • Festivalin Gizli Teması ‘Gençlik’
  • Ruşen Güneş ve Altın Madalyası
  • İstanbul’da Uçuşan Kemanlar
  • Kandinsky’den Bartok’a
  • İş Sanat’ta Görkemli Açılış
  • Cumhuriyetin 91. Yılında Müzik...
  • ‘Aykırı’ Düşünürün Zengin Dünyası
  • Önemli Sanatçılar, Üst Düzey Konserler
  • Yunus Emre ile Yücelirken
  • Mersin’den Yükselen Sesler
  • Çağıyla Barışık Olmak
  • Çoksesli Bir Sergi
  • Özgeçmişi TÜSAK’a Yansımalı
  • Bodrum Kalesi’nde ‘Kamelyalı Kadın’
  • Jose Cura ve Fatma Said, Ege’yi Fethetti
  • Müzik Sınır Tanımıyor...
  • ‘Doğu’yu Vaat Ediyor’
  • Dünyanın Tüm Kıtalarında
  • Çok Yönlü Bir Yaratıcı
  • Müzikle Değişen Yaşamlar
  • ‘Sait Faik’ Ses Getirdi
  • ‘Kültür Bütçeleri Kısılmamalı’
  • Festivallerde Polonya Damgası
  • Festivaller Arasında Işınlanmak
  • Festivaller Art Arda Başlarken
  • Klasik Müzik ve Yas
  • Gökyüzünü Saran Ağıtlar
  • Tarihi Mekânlarda Konser Keyfi
  • Tılsımlı Gençler
  • Müzikte Yeni Sesler
  • Beethoven’ın Derin Etkileri
  • Büyücü Bir Şef
  • ‘Jül Sezar’ Operası İlk Kez Sahneleniyor
  • Bruckner Dinlerken...
  • Richard Strauss Yılı...
  • Ayşegül Sarıca’yı Ne Kadar Tanırsınız?
  • Karşıyakada Şenlik Var...
  • Her Kuşağa Sesleniyor
  • Kediler Haftası...
  • ‘Onunla Bir Çağ Kapandı’
  • Gerçek Bir Efsane Dinledik
  • Lied Söylemenin Ayrıcalığı
  • Zorlu Center’da İki Dinleti
  • Geniş Kitleye Klasik Müzik
  • 2013’e Acıyla Veda
  • Batı-Doğu Barok Tınıları
  • Argerich ve Kremer Şöleni
  • İki Değerli Kitap
  • Salon Yoksa da Müzik Var
  • Pekineller’in Ödülü...
  • Cumhuriyet ve Müzik
  • Kentle Tümleşen Festival...
  • Yeni Bir Müzik Dünyası: Zorlu Center
  • Beethoven Fırtınası
  • Özgürlüğün Simgesiydi
  • Fazıl, Benyamin için çaldı
  • Yeni Sezon, Yeni Umutlar
  • Bravo Cem Mansur
  • Gheorghiu Turgutreis’i Fethetti
  • Hadi Festivale, Hadi Bodrum’a
  • Bahar Ayini Kutlamaları
  • Yeni Yasa Yeni Tasa
  • Kontrbaslar ve Enfeksiyoncular
  • ‘Geç ve genç ölmek isterdi’
  • Festivalde Ünlüler Haftası
  • Müziğe ve Sanatçıya Saygısızlık
  • Borusan Quartet’ten Tarihi Kayıt
  • Pekineller ve Penderecki'ye İKSV'den Ödül
  • New York Filarmoni Fırtınası
  • İlkyaz Konserlerle Rengârenk
  • Çağımızın Sanatçısı Fazıl Say
  • Barselona’da ‘Korkunç İvan’
  • ‘Çekişmelerden Uzak Bir Şef’