İki Piyanist İki Söylem

EVİN İLYASOĞLU 

Allegro

İstanbul’un en merkezi salonunda Christian Zacharias boş koltuklara çalarken İstinye’nin sırtındaki ENKA iki gün boyunca Fazıl Say konseriyle doldu taştı.

Bir önceki hafta Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda Christian Zacharias’ı, ENKA Kültür Sanat’ta Fazıl Say’ı dinledim. Her ikisi de kendilerine özgü söylemleriyle ün yapmış sanatçılar. Zacharias son derece denetimli yorumculuğu ve ölçülü beden hareketleriyle eski çağların piyanistlerinden günümüze bir uzantı. Fazıl Say ise dışa dönük söylemi ve açık anlatımıyla dinleyicisini de yanına buyur eden bir yorumcu.

Alman piyanist ve orkestra şefi Christian Zacharias, aynı zamanda bir müzik filozofu. Resital boyunca, onun bu dünyalardan çok uzak bir yerlerden seslendiğini düşündüm. Kendine özgü hesapları, derinlikleri ve uçuşları var. Ürettiği seslerde piyano, çalgı olarak kendi kimliğini aşıyor ama kâh klavsen oluyor, kâh org oluyor. En ufak hareket bile ölçülüp biçilmiş. Hiçbir şey o anın raslantılarına bırakılmamış. Müthiş bir karizma oluşuyor sonunda. Domenico Scarlatti’nin sonatlarında mutlaka klavsen tınısı aramak âdettendir. Zacharias çalarken o tek soluklu bağlar, cümlelerin özgün olduğu kadar birbirinden bağımsız anlatımı ve piyanonun güzelim renkleri kendini gösteriyordu; Zacharias mutlaka klavsen tınısı aramak uğruna kendini sınırlamıyordu. Scarlatti’nin dışında çaldığı bütün yapıtlarda, Ravel Sonatin’de, Soler Sonat’larda, Chopin Scherzolar ve Mazurka’larda aynı duruluk egemendi. Kendi dünyasına kapanıp, kendi doğrusunda ve güzel tınının peşinde giden bir piyanist Zacharias.

Boş salona çaldı 
Bu değerli sanatçı ne yazık ki çok boş bir salona çaldı. Nişantaşı’nın ortasında, güzelim akustiği ve rahat koşulları bir yana, zaman zaman böylesi üstün sanatçıların geldiği Cemal Reşit Rey Salonu artık dolup taşmalı. Konservatuvar öğretmenlerinden bir-iki kişi gözüme çarptı. Oysa İstanbul’da bu kadar müzik merkezi, bu kadar müzik okulu var. Neredeydi onların öğrencileri, öğretmenleri? Salonun genel sanat yönetmeni Ozan Binici, konservatuvar öğrencilerine duyuru yapıp konserlerimiz sizlere ücretsiz, dediğinde ancak birkaç Rock ve Pop konseri seçip gelmişler. Bu büyük sanatçıları sahnede görmek, canlı dinlemek, genç piyanistlere yepyeni ufuklar açmalı. Zacharias’ın dinletisi, yurtdışında avuç dolusu para verip gidecekleri nice ustalık sınıfından daha değerliydi.

Fazıl Say’ı dinlerken 
Ne rastlantı ki, Fazıl Say’ın dört gün sonra ENKA’da çaldığı program da Zacharias’ın programının karakterine benziyordu. Zacharias 17.-18. yüzyıldan Scarlatti’lerle başladı, arada Ravel Sonatin çalıp Chopin ile sonlandırdı programı. Fazıl, 18. yüzyıldan Mozart ve Haydn ile başlayıp Chopin’e oradan da Debussy’ye vardı ve kendi Balladlarıyla bitirdi. Program düzenlerken iç-tutarlılığın ne kadar önemli olduğunu bir kez daha düşündüm bu iki konserde.

Fazıl’ın pedalsız çaldığı Haydn Do Majör Sonat, uzun zaman kulaklarımda kaldı. Chopin’in Noktürn’lerinde dozunda bir romantizm, Debussy Prelüdlerde dantel gibi işlemeler sergiledi ve kendi Balladlarına sanki 19. yüzyıldan bir besteciyi yorumlarcasına özen gösterdi. Onun izleyicisiyle kurduğu alçakgönüllü iletişimin yanı sıra sahne üstünde yarattığı kendine özgü disiplin de bir ayrıcalık. ENKA’nın salonu her yaştan, her kuşaktan dinleyiciyle tıka basa dolmuştu. Fazıl’ın yakın çevresine kadar, sahnenin her yerine sandalyelar dizilmişti. Üstelik ertesi akşam yine aynı salonda, yine ENKA dinleyicisine çalacaktı Fazıl. Kuşkum yok ki yine aynı izdihamla. Bu imajı yaratabilmek, dinleyicisi tarafından böylesi kucaklanmak da her ülkede her solistin harcı değildir.

18.11.2015 Cumhuriyet


Yazarın Diğer Yazıları

  • Bodrum ve Müzik...
  • İnsan Beyninin Özgür Yaratısı Musiki
  • Fazıl Say’a ECHO Ödülü
  • Tomris Öziş’i Tanıyor Musunuz?
  • Philip Glass ve Adnan Çoker
  • Selim İleri’den Müziksel Anlatım
  • Yaz Festivalleri Başlarken...
  • Goerne, Fazıl ve Glass...
  • Festivalin İkinci Haftasından İzlenimler
  • Sıra Dışı Festival...
  • Acı ile Coşku İç İçe
  • Şimdi Festivaller Mevsimi...
  • Leyla Gencer’in İzinde
  • Ankara’da Gençlerle Görkemli Bir Kapanış
  • Ferit Tüzün’ü Niçin Dinleyemiyoruz?
  • Ankara’da Bahar ve Festival
  • Operalar Leyla Gencer’e Adandı
  • Bilkent’te Müzik Devrimi
  • BİFO Yeni Döneme Hazır
  • Konser Bitti Ama Müzik Bitmedi
  • Festival Kırk Beş Yaşında
  • Bir Ödül ve Mutlu Tınılar
  • Coşkunun Doruğu...
  • Hovardanın Sonu
  • Bu Kışın En Güzel Konseri
  • Yeni Bir Müzik Hareketi
  • İstanbul’un Zengin Müzikleri
  • Cumhuriyet’e Masallar...
  • Fazıl Say’ın Çoğalan Sesi...
  • Müzik Derde Devadır
  • Karanlığı Müzikle Dağıtın...
  • Bifo Konseri ve Zehra
  • İlhan Baran’ı Yitirdik
  • Müzik ve Cesaret
  • İdil Biret İle Başka Bir Âleme Yolculuk
  • Üniversite ve Sanat...
  • Veriko’ya Binlerce Alkış
  • Klasik Müzikte Hareketli Günler...
  • Canlı Yayında Wagner Operası
  • Bir Zamanlar Operamız...
  • Bilkent Yeni Mevsime Hazır
  • Umutlu Mevsim
  • Üç Kültür İnsanının Ardından...
  • Çellosunda Aşk Acısı Var
  • Bodrum’a Yıldız Yağmuru
  • Müzikle Kanatlanmak
  • Bugünlerde Müzik Dinlemek
  • Gümüşlük Festivali Doğayla Kucaklaşıyor
  • Usmanbaşlar Kentsel Dönüşümde
  • Festivalin Ardındaki Coşku
  • Gerçek Bir Yaz Festivali
  • Marinada Bir Yaz Festivali
  • Festivalde Görkemli İlk Hafta
  • İstanbul’un Festivali Başlıyor
  • Leyla Gencer’i Anmak
  • Nicola Benedetti ve Karim Said
  • Uluslararası Olabilmek
  • Hayalleri Gerçek Oluyor
  • Piyanistler Şöleni
  • Hüzün ve Müzik
  • Gençlik Pırıl Pırıl
  • Çağdaş Müziğimizin Tarihi
  • CD’lerle Mutluluk Pencereleri
  • BİFO’nun Viyana Zaferi
  • Ezber Bozan Festival
  • Eve Dönmek Gibi Bir Şey
  • Program Konserin Kalbidir
  • Müziğe Teslim Olmak
  • Modernizmin Cumhurbaşkanı Öldü
  • Yılın Adamı: Usmanbaş
  • Beethoven 245 Yaşında
  • İnsana Dokunan Yorumlar
  • Allegro’dan Adagio’ya
  • ‘Minimalizm’in Minimal Devinimi
  • İki Piyanist İki Söylem
  • ‘İstanbul’da Çalmayı Çok Sevdim’
  • Borusan Quartet 10 Yaşında
  • Onuncu Yıl Marşı’nın Notasına Gelenler...
  • Genç Kemancıdan Uluslararası Başarı
  • Çellonun Büyülü Tınısı
  • İstanbul Uyanıyor
  • Gizli Kahraman: Muhittin Sadak
  • Boğaz’da Bir Yalı ve Klasik Müzik
  • Müzikten Korkmayın
  • Leyla Gencer’in Gençleri...
  • Bodrum’da Müzik Tınıları
  • Sanat Dallarını Bir Araya Getirmişti
  • Her Şeyin Başı Bach
  • ‘İyi ki Kemanım Varmış’
  • Marina Festivale Hazır
  • ‘Orkestra’mızın Çoksesli Yüzü
  • Fazıl’dan Yeni Şarkılar
  • Orff Metodu ve Biz...
  • Gümüşlük’te Nota Rüzgârı
  • Müzikte Değer Çıtamız Bu Konserlerle Yükseldi
  • Festivalin Doruk Haftası
  • Bir Dörtlü Tek Nefes
  • Festival Coşkuyla Sürüyor
  • Berlin Filarmoni Şefini Seçemedi
  • Leyla Gencer Anısına ‘Aida’
  • Kamusal Alanın Nota Defteri
  • Venedik’te Kentle Tümleşen Sanat
  • Bütün Alkışlar Hayalet’e Gitsin!
  • Ankara’da Gençlik Coşkusu
  • Yaratıcı Bir Aydınımızı Yitirdik
  • Romantizm Doruktaydı
  • Müzik ve Çanakkale...
  • İDSO Nostaljisi...
  • ‘Nefes Kesen’ Kemancı...
  • Bir Müzik Dostuydu
  • Kar Bitti, Müzik Yağıyor
  • Özgecan’ın Çocuksu Sesi
  • Cemal Reşit Rey’in Kapısı Kapalı
  • Aynı Şarkıları Söylerdik...
  • Klasisizm ile Romantizm
  • Operanın Hafifmeşrep Kızı: Operet
  • 2015’i Gençlere Adayalım
  • ‘Flüt Erkeksi Bir Güç’
  • Hüzün ve Beethoven
  • Barok Müziğin Gizli Gücü
  • Festivalin Gizli Teması ‘Gençlik’
  • Ruşen Güneş ve Altın Madalyası
  • İstanbul’da Uçuşan Kemanlar
  • Kandinsky’den Bartok’a
  • İş Sanat’ta Görkemli Açılış
  • Cumhuriyetin 91. Yılında Müzik...
  • ‘Aykırı’ Düşünürün Zengin Dünyası
  • Önemli Sanatçılar, Üst Düzey Konserler
  • Yunus Emre ile Yücelirken
  • Mersin’den Yükselen Sesler
  • Çağıyla Barışık Olmak
  • Çoksesli Bir Sergi
  • Özgeçmişi TÜSAK’a Yansımalı
  • Bodrum Kalesi’nde ‘Kamelyalı Kadın’
  • Jose Cura ve Fatma Said, Ege’yi Fethetti
  • Müzik Sınır Tanımıyor...
  • ‘Doğu’yu Vaat Ediyor’
  • Dünyanın Tüm Kıtalarında
  • Çok Yönlü Bir Yaratıcı
  • Müzikle Değişen Yaşamlar
  • ‘Sait Faik’ Ses Getirdi
  • ‘Kültür Bütçeleri Kısılmamalı’
  • Festivallerde Polonya Damgası
  • Festivaller Arasında Işınlanmak
  • Festivaller Art Arda Başlarken
  • Klasik Müzik ve Yas
  • Gökyüzünü Saran Ağıtlar
  • Tarihi Mekânlarda Konser Keyfi
  • Tılsımlı Gençler
  • Müzikte Yeni Sesler
  • Beethoven’ın Derin Etkileri
  • Büyücü Bir Şef
  • ‘Jül Sezar’ Operası İlk Kez Sahneleniyor
  • Bruckner Dinlerken...
  • Richard Strauss Yılı...
  • Ayşegül Sarıca’yı Ne Kadar Tanırsınız?
  • Karşıyakada Şenlik Var...
  • Her Kuşağa Sesleniyor
  • Kediler Haftası...
  • ‘Onunla Bir Çağ Kapandı’
  • Gerçek Bir Efsane Dinledik
  • Lied Söylemenin Ayrıcalığı
  • Zorlu Center’da İki Dinleti
  • Geniş Kitleye Klasik Müzik
  • 2013’e Acıyla Veda
  • Batı-Doğu Barok Tınıları
  • Argerich ve Kremer Şöleni
  • İki Değerli Kitap
  • Salon Yoksa da Müzik Var
  • Pekineller’in Ödülü...
  • Cumhuriyet ve Müzik
  • Kentle Tümleşen Festival...
  • Yeni Bir Müzik Dünyası: Zorlu Center
  • Beethoven Fırtınası
  • Özgürlüğün Simgesiydi
  • Fazıl, Benyamin için çaldı
  • Yeni Sezon, Yeni Umutlar
  • Bravo Cem Mansur
  • Gheorghiu Turgutreis’i Fethetti
  • Hadi Festivale, Hadi Bodrum’a
  • Bahar Ayini Kutlamaları
  • Yeni Yasa Yeni Tasa
  • Kontrbaslar ve Enfeksiyoncular
  • ‘Geç ve genç ölmek isterdi’
  • Festivalde Ünlüler Haftası
  • Müziğe ve Sanatçıya Saygısızlık
  • Borusan Quartet’ten Tarihi Kayıt
  • Pekineller ve Penderecki'ye İKSV'den Ödül
  • New York Filarmoni Fırtınası
  • İlkyaz Konserlerle Rengârenk
  • Çağımızın Sanatçısı Fazıl Say
  • Barselona’da ‘Korkunç İvan’
  • ‘Çekişmelerden Uzak Bir Şef’