Bir Dörtlü Tek Nefes

EVİN İLYASOĞLU 

Allegro

Borodin Quartet, 70. yıl kutlamalarını dünya üstünde büyük bir turne düzenleyerek gerçekleştiriyorlar; neredeyse iki gecede bir dünyanın bir başka sahnesinde çalıyorlar.

43. İstanbul Müzik Festivali “Yaşam Boyu Başarı Ödülü”nü, 70. yılını kutlayan Borodin Quartet’e verdi. Topluluğun kurucuları 1969’da çağımızın büyük bestecisi Şostakoviç ile çalışma şansı bulmuşlar. Ve bu ilk üyeler sonrakilere su damlacıkları gibi deyişlerini aktarmışlar. 1945’ten bu yana sanatsal değerlerini, birbirlerine bağlılıklarını ve kendilerine özgü “Rus” sesini korumaktalar. 70. yıl kutlamalarını dünya üstünde büyük bir turne düzenleyerek gerçekleştiriyorlar; neredeyse iki gecede bir dünyanın bir başka sahnesinde çalıyorlar. Mayıs ayında Şostakoviç’in 15 dörtlüsünü Vancouver’de artarda seslendirmeleri tarihi bir olaydı.

Bir kuvartetteki dört çalgının uzun süre yan yana çalıp hep üst düzeyde kalabilmesi, yorumcuların müziksel görüş birliği kadar birbirlerinin tınısını hatta soluğunu tanımasını gerektirir. Nitelikli bir kuvartet (birinci keman, ikinci keman, viyola ve viyolonsel) aslında bir senfoni orkestrasının özeti gibidir. Bu çekirdek kadro birbirine kenetlenmişse yıllar boyu aynı ailenin üyeleri olarak yaşamını sürdürür. Borodin Quartet Aya İrini’deki konserde ünlü piyanist Boris Berezovsky’nin katılımıyla Dvorak’ın piyanolu kentetlerini sundular. Berezovsky, Borodin Quartet ve Dvorak’ın birleşimi İstanbul Festivali tarihine çok önemli bir not düştü.

Şengezer’in dünyası... AKM’nin kocaman sahnesinde büyük opera ve bale prodiksüyonlarının yapıldığı günlerdi. Perde açıldığında dekor ve kostümüyle bi- zi yapıtın zamanına ışınlayan isimlerin başında geçen hafta yitirdiğimiz Osman Şengezer vardı.

1960’tan itibaren 650’ye yakın prodüksiyona imza atmıştı. “Bence Dekor ve Kostüm” adlı kitabında şöyle yazıyordu: “Sahnede kullanılması gereken şeyler, sıradan şeylerdir, ama sahne tasarımcısının önce bakış açısının sonra yorumunun şekline büründüğü yeni bir araç ve amaç kazanır... Dekor ve kostüm, bir ordunun ortak çalışması ile gerçekleşir”. 

Bizler koltuğumuza oturup sahneyi izlemeye koyulduğumuzda doğal olarak bu perde arkasındaki ordudan hiç haberimiz yoktur: Maketçiler, teknik ressamlar, marangozlar, tornacılar, demirciler; realizatör, ressam, boyacı, bez işçisi, alçı işçisi, heykeltıraşlar; aksesuvarcı, taforcu, sahne taşıyıcı, kurucu, mekanik işçiler; terziler, giydirici terziler, şapka ve çiçekçiler, kuaförler, perukacılar, makyajcılar, ışıkçı ve elektrikçiler, kondüvitler, sahne müdürleri, fotoğrafçılar..

Seyircinin bilmediği ayrıntılar... 
Dekor-kostümü yaratırken sanatçı seyircinin düş gücünü sınırlamadan, onu koşullamadan senteze varmak sorumluluğunu duymalıdır. İzleyicilerin bilmediği ne çok ayrıntı vardır! Örneğin dekorun akustikle ilişkisi: “Provada bir de bakarsınız dekorun ortasına yerleştirdiğiniz bir panodan ses yankılanıyor, ya da bir yüzey, sesi yutuyor. Yüzeylerdeki sesi etkileyecek gözeneklilik, pürüzlülük, esneklik gibi malzemeye özgü özellikler incelenmeden yola çıkmamalıdır.”

“Butafor Atölyesi”ni bilir misiniz? “Şamdan, kılıç, mızrak, ölü bir tavuk, altı katlı bir düğün pastası, saplanınca içine giren hançer, yapma çiçek, kemerler, çantalar bu atölyenin işidir.” Bir dekoratör tüm atölyeleri denetleyebilmek için dikişten, resimden, boyacılıktan, tahta işçiliğinden, elektrikçilikten ve doğal ki müzikten anlamalıdır. İşte böylesine bilge ve yaratıcı bir sanatçımızdı Osman Şengezer.

10.6.2015 Cumhuriyet


Yazarın Diğer Yazıları

  • Bodrum ve Müzik...
  • İnsan Beyninin Özgür Yaratısı Musiki
  • Fazıl Say’a ECHO Ödülü
  • Tomris Öziş’i Tanıyor Musunuz?
  • Philip Glass ve Adnan Çoker
  • Selim İleri’den Müziksel Anlatım
  • Yaz Festivalleri Başlarken...
  • Goerne, Fazıl ve Glass...
  • Festivalin İkinci Haftasından İzlenimler
  • Sıra Dışı Festival...
  • Acı ile Coşku İç İçe
  • Şimdi Festivaller Mevsimi...
  • Leyla Gencer’in İzinde
  • Ankara’da Gençlerle Görkemli Bir Kapanış
  • Ferit Tüzün’ü Niçin Dinleyemiyoruz?
  • Ankara’da Bahar ve Festival
  • Operalar Leyla Gencer’e Adandı
  • Bilkent’te Müzik Devrimi
  • BİFO Yeni Döneme Hazır
  • Konser Bitti Ama Müzik Bitmedi
  • Festival Kırk Beş Yaşında
  • Bir Ödül ve Mutlu Tınılar
  • Coşkunun Doruğu...
  • Hovardanın Sonu
  • Bu Kışın En Güzel Konseri
  • Yeni Bir Müzik Hareketi
  • İstanbul’un Zengin Müzikleri
  • Cumhuriyet’e Masallar...
  • Fazıl Say’ın Çoğalan Sesi...
  • Müzik Derde Devadır
  • Karanlığı Müzikle Dağıtın...
  • Bifo Konseri ve Zehra
  • İlhan Baran’ı Yitirdik
  • Müzik ve Cesaret
  • İdil Biret İle Başka Bir Âleme Yolculuk
  • Üniversite ve Sanat...
  • Veriko’ya Binlerce Alkış
  • Klasik Müzikte Hareketli Günler...
  • Canlı Yayında Wagner Operası
  • Bir Zamanlar Operamız...
  • Bilkent Yeni Mevsime Hazır
  • Umutlu Mevsim
  • Üç Kültür İnsanının Ardından...
  • Çellosunda Aşk Acısı Var
  • Bodrum’a Yıldız Yağmuru
  • Müzikle Kanatlanmak
  • Bugünlerde Müzik Dinlemek
  • Gümüşlük Festivali Doğayla Kucaklaşıyor
  • Usmanbaşlar Kentsel Dönüşümde
  • Festivalin Ardındaki Coşku
  • Gerçek Bir Yaz Festivali
  • Marinada Bir Yaz Festivali
  • Festivalde Görkemli İlk Hafta
  • İstanbul’un Festivali Başlıyor
  • Leyla Gencer’i Anmak
  • Nicola Benedetti ve Karim Said
  • Uluslararası Olabilmek
  • Hayalleri Gerçek Oluyor
  • Piyanistler Şöleni
  • Hüzün ve Müzik
  • Gençlik Pırıl Pırıl
  • Çağdaş Müziğimizin Tarihi
  • CD’lerle Mutluluk Pencereleri
  • BİFO’nun Viyana Zaferi
  • Ezber Bozan Festival
  • Eve Dönmek Gibi Bir Şey
  • Program Konserin Kalbidir
  • Müziğe Teslim Olmak
  • Modernizmin Cumhurbaşkanı Öldü
  • Yılın Adamı: Usmanbaş
  • Beethoven 245 Yaşında
  • İnsana Dokunan Yorumlar
  • Allegro’dan Adagio’ya
  • ‘Minimalizm’in Minimal Devinimi
  • İki Piyanist İki Söylem
  • ‘İstanbul’da Çalmayı Çok Sevdim’
  • Borusan Quartet 10 Yaşında
  • Onuncu Yıl Marşı’nın Notasına Gelenler...
  • Genç Kemancıdan Uluslararası Başarı
  • Çellonun Büyülü Tınısı
  • İstanbul Uyanıyor
  • Gizli Kahraman: Muhittin Sadak
  • Boğaz’da Bir Yalı ve Klasik Müzik
  • Müzikten Korkmayın
  • Leyla Gencer’in Gençleri...
  • Bodrum’da Müzik Tınıları
  • Sanat Dallarını Bir Araya Getirmişti
  • Her Şeyin Başı Bach
  • ‘İyi ki Kemanım Varmış’
  • Marina Festivale Hazır
  • ‘Orkestra’mızın Çoksesli Yüzü
  • Fazıl’dan Yeni Şarkılar
  • Orff Metodu ve Biz...
  • Gümüşlük’te Nota Rüzgârı
  • Müzikte Değer Çıtamız Bu Konserlerle Yükseldi
  • Festivalin Doruk Haftası
  • Bir Dörtlü Tek Nefes
  • Festival Coşkuyla Sürüyor
  • Berlin Filarmoni Şefini Seçemedi
  • Leyla Gencer Anısına ‘Aida’
  • Kamusal Alanın Nota Defteri
  • Venedik’te Kentle Tümleşen Sanat
  • Bütün Alkışlar Hayalet’e Gitsin!
  • Ankara’da Gençlik Coşkusu
  • Yaratıcı Bir Aydınımızı Yitirdik
  • Romantizm Doruktaydı
  • Müzik ve Çanakkale...
  • İDSO Nostaljisi...
  • ‘Nefes Kesen’ Kemancı...
  • Bir Müzik Dostuydu
  • Kar Bitti, Müzik Yağıyor
  • Özgecan’ın Çocuksu Sesi
  • Cemal Reşit Rey’in Kapısı Kapalı
  • Aynı Şarkıları Söylerdik...
  • Klasisizm ile Romantizm
  • Operanın Hafifmeşrep Kızı: Operet
  • 2015’i Gençlere Adayalım
  • ‘Flüt Erkeksi Bir Güç’
  • Hüzün ve Beethoven
  • Barok Müziğin Gizli Gücü
  • Festivalin Gizli Teması ‘Gençlik’
  • Ruşen Güneş ve Altın Madalyası
  • İstanbul’da Uçuşan Kemanlar
  • Kandinsky’den Bartok’a
  • İş Sanat’ta Görkemli Açılış
  • Cumhuriyetin 91. Yılında Müzik...
  • ‘Aykırı’ Düşünürün Zengin Dünyası
  • Önemli Sanatçılar, Üst Düzey Konserler
  • Yunus Emre ile Yücelirken
  • Mersin’den Yükselen Sesler
  • Çağıyla Barışık Olmak
  • Çoksesli Bir Sergi
  • Özgeçmişi TÜSAK’a Yansımalı
  • Bodrum Kalesi’nde ‘Kamelyalı Kadın’
  • Jose Cura ve Fatma Said, Ege’yi Fethetti
  • Müzik Sınır Tanımıyor...
  • ‘Doğu’yu Vaat Ediyor’
  • Dünyanın Tüm Kıtalarında
  • Çok Yönlü Bir Yaratıcı
  • Müzikle Değişen Yaşamlar
  • ‘Sait Faik’ Ses Getirdi
  • ‘Kültür Bütçeleri Kısılmamalı’
  • Festivallerde Polonya Damgası
  • Festivaller Arasında Işınlanmak
  • Festivaller Art Arda Başlarken
  • Klasik Müzik ve Yas
  • Gökyüzünü Saran Ağıtlar
  • Tarihi Mekânlarda Konser Keyfi
  • Tılsımlı Gençler
  • Müzikte Yeni Sesler
  • Beethoven’ın Derin Etkileri
  • Büyücü Bir Şef
  • ‘Jül Sezar’ Operası İlk Kez Sahneleniyor
  • Bruckner Dinlerken...
  • Richard Strauss Yılı...
  • Ayşegül Sarıca’yı Ne Kadar Tanırsınız?
  • Karşıyakada Şenlik Var...
  • Her Kuşağa Sesleniyor
  • Kediler Haftası...
  • ‘Onunla Bir Çağ Kapandı’
  • Gerçek Bir Efsane Dinledik
  • Lied Söylemenin Ayrıcalığı
  • Zorlu Center’da İki Dinleti
  • Geniş Kitleye Klasik Müzik
  • 2013’e Acıyla Veda
  • Batı-Doğu Barok Tınıları
  • Argerich ve Kremer Şöleni
  • İki Değerli Kitap
  • Salon Yoksa da Müzik Var
  • Pekineller’in Ödülü...
  • Cumhuriyet ve Müzik
  • Kentle Tümleşen Festival...
  • Yeni Bir Müzik Dünyası: Zorlu Center
  • Beethoven Fırtınası
  • Özgürlüğün Simgesiydi
  • Fazıl, Benyamin için çaldı
  • Yeni Sezon, Yeni Umutlar
  • Bravo Cem Mansur
  • Gheorghiu Turgutreis’i Fethetti
  • Hadi Festivale, Hadi Bodrum’a
  • Bahar Ayini Kutlamaları
  • Yeni Yasa Yeni Tasa
  • Kontrbaslar ve Enfeksiyoncular
  • ‘Geç ve genç ölmek isterdi’
  • Festivalde Ünlüler Haftası
  • Müziğe ve Sanatçıya Saygısızlık
  • Borusan Quartet’ten Tarihi Kayıt
  • Pekineller ve Penderecki'ye İKSV'den Ödül
  • New York Filarmoni Fırtınası
  • İlkyaz Konserlerle Rengârenk
  • Çağımızın Sanatçısı Fazıl Say
  • Barselona’da ‘Korkunç İvan’
  • ‘Çekişmelerden Uzak Bir Şef’