Barok Müziğin Gizli Gücü

EVİN İLYASOĞLU 

Allegro

I Sonatori adlı ‘dönem müziği’ topluluğunun ünlü kemancı Giuliano Carmignola solistliğindeki konseri İşSanat’taydı.

Nice müzik meraklısına sorarsınız: “Hangi çağın müziğini seversin?” Yanıt olarak genellikle “Barok çağ” denir. Nedir bu barok çağın tılsımı? Tablolarda gördüğümüz kabarık tafta etekli, bukleli saçlı ve bol mücevherli hanımların süslediği salonlardaki müzik midir? Kapağının içinde görkemli yağlıboya tablolar bulunan klavsenlerin görkemi midir? Sanatçının hemen dinleyicisinin yanı başında, aynı odada icra etmesinin sıcaklığı mıdır? Müziğin sevimli süslemeleri, konçertolardaki gölge ışık oyunlarında karşıtlıklar ve hızlı-ağır tempolardaki sürekli değişimlerin sizi diri tutması mıdır? Sunulan ana temanın benzer giysiler içinde dramatik olarak gidip gidip geri gelmesi, kulağınızda eve-dönüş güvencesi yaratması mıdır? Vivaldi’nin, Telemann’ın, Rameau’nun, Couperin’in, Handel’in ve nicelerinin müzikle çizdiği resimler, müzikle anlattığı öylükler midir? İlk operaların, oratoryoların, kantatların, madrigallerin kendine özgü söylemi midir? Johann Sebastian Bach gibi bütün zamanların dev bestecisinin bu çağı kapatıp yeni çağlara yelken açması mıdır?

İşSanat’ta geçen hafta sonu I Sonatori adlı “dönem müziği” topluluğunun ünlü kemancı Giuliano Carmignola solistliğindeki konserini dinledik. 18. yüzyıl özelliklerinde bir Vivaldi programıydı: Çeneye dayanmayan, metalsiz yapılmış kemanlar, yaylı çalgıların neredeyse vibratosuz (titreşimsiz) çalınışı, ortada klavsenin orkestra şefi görevindeki konumu, ses yüksekliklerinin ve temponun denetimi, zamana özgüydü. Çalgılar da 17. yüzyıldan uzun saplı bir lavta (Arciliuto), iki keman, bir viyola, bir viyolonsel ve klavsenden oluşuyordu.

Vivaldi’nin keman ve yaylı çalgılar için konçertoları ünlü Mevsimler’le sonuçlandı. Carmignola usta bir kemancı, zamanın özelliklerini çok iyi biliyor. Zaman zaman kendine özgü süslemeler yaratıyor, tempo ve dinamik karşıtlığını ince işlemelerle dokuyordu. Vivaldi’nin belli ki özgün olarak 1700’lerde yazdığı nota yazısı seslendirildi. Oysa bizler sonraki yüzyıllarda bu yapıtların büyük orkestralarla, giderek tınısı zenginleşmiş keman çalışlarıyla dinlemeye alışığız. O zamanlar böyle çalınırdı, ses bu kadar duyulurdu, yorumcu kendi süslemelerinde özgürdü, diyerek müzikolojik bir kulakla dinleyenler için çok ilginçti. Ama dediğim gibi daha parlak, daha canlı yorumlara alışmış olanlar bilmem Barok müzik deyince sevdikleri müziğin özgün olanını mı yoksa çağlar içinde zenginleşmiş olanını mı yeğ tutarlar!

Talât Halman’ı yitirmek
Türkiye’nin yetiştirdiği ender aydınlardan biriydi Talât Halman. En önemlisi birikimini, bilgisini paylaşmayı, öğretmeyi kendine görev edinmişti. Son nefesine kadar ders verdi. Araştırmaları, çevirileri, şiirlerindeki yaratıcılığı çok az entelektüelde toplanan özelliklerdi. Yurtdışından Türkiye’yi gözlemleyip, yurtiçindeki çalışmalarıyla da sanat dünyamızın her dalını desteklemişti.

Kültürümüzdeki kavram kargaşasından söz ediyorduk taa 1990’daki bir televizyon programında. Şöyle demişti Talât Bey: “Terimlerle uğraşmaktan kavramları düşünmeye vaktimiz olmuyor. Gerçek entelektüel alanda her şeyden önce kavramların incelikleri, nüansları ve yeni felsefi düşünceleri ifade etmeleri üzerinde duruluyor. Halbuki biz hâlâ sözcükler üzerinde duruyoruz. Bu bir nevi tembellik. Asıl önemli konunun üstünde durmamak için biz ayrıntıdaki terimler üstünde duruyoruz. Kavgalar hep terimler üstüne oluyor. En kısa zamanda en elverişli terimleri saptayıp, bundan sonra artık düşüncelerin ve kavramların derinliğine inmeliyiz.” Aslında bu görüş bugün için de geçerli. Talât Halman gibi birçok yönlü bir aydının yeri nasıl dolar acaba?

10.12.2014 Cumhuriyet


Yazarın Diğer Yazıları

  • Ülkemizin Aydınlık Yüzleri
  • AKM Karanlıktan Nasıl Kurtulacak?
  • Musiki Birdir ve Muazzam Bir Kubbedir
  • BİFO Yeni Mevsime Hızlı Başladı...
  • Cemal Reşit Rey’e Saygı
  • Leyla Gencer’in İzinde
  • Konserleri Nasıl Seçersiniz?
  • Seher Tanrıyar'ın Ardından
  • Yeni Mevsim, Yeni Konserler...
  • Yitirdiklerimizin Yeri Dolmuyor
  • Nil Kocamangil Çalıyordu, Sanki Başka Bir Gezegendeydik...
  • Bodrum ve Müzik...
  • İnsan Beyninin Özgür Yaratısı Musiki
  • Fazıl Say’a ECHO Ödülü
  • Tomris Öziş’i Tanıyor Musunuz?
  • Philip Glass ve Adnan Çoker
  • Selim İleri’den Müziksel Anlatım
  • Yaz Festivalleri Başlarken...
  • Goerne, Fazıl ve Glass...
  • Festivalin İkinci Haftasından İzlenimler
  • Sıra Dışı Festival...
  • Acı ile Coşku İç İçe
  • Şimdi Festivaller Mevsimi...
  • Leyla Gencer’in İzinde
  • Ankara’da Gençlerle Görkemli Bir Kapanış
  • Ferit Tüzün’ü Niçin Dinleyemiyoruz?
  • Ankara’da Bahar ve Festival
  • Operalar Leyla Gencer’e Adandı
  • Bilkent’te Müzik Devrimi
  • BİFO Yeni Döneme Hazır
  • Konser Bitti Ama Müzik Bitmedi
  • Festival Kırk Beş Yaşında
  • Bir Ödül ve Mutlu Tınılar
  • Coşkunun Doruğu...
  • Hovardanın Sonu
  • Bu Kışın En Güzel Konseri
  • Yeni Bir Müzik Hareketi
  • İstanbul’un Zengin Müzikleri
  • Cumhuriyet’e Masallar...
  • Fazıl Say’ın Çoğalan Sesi...
  • Müzik Derde Devadır
  • Karanlığı Müzikle Dağıtın...
  • Bifo Konseri ve Zehra
  • İlhan Baran’ı Yitirdik
  • Müzik ve Cesaret
  • İdil Biret İle Başka Bir Âleme Yolculuk
  • Üniversite ve Sanat...
  • Veriko’ya Binlerce Alkış
  • Klasik Müzikte Hareketli Günler...
  • Canlı Yayında Wagner Operası
  • Bir Zamanlar Operamız...
  • Bilkent Yeni Mevsime Hazır
  • Umutlu Mevsim
  • Üç Kültür İnsanının Ardından...
  • Çellosunda Aşk Acısı Var
  • Bodrum’a Yıldız Yağmuru
  • Müzikle Kanatlanmak
  • Bugünlerde Müzik Dinlemek
  • Gümüşlük Festivali Doğayla Kucaklaşıyor
  • Usmanbaşlar Kentsel Dönüşümde
  • Festivalin Ardındaki Coşku
  • Gerçek Bir Yaz Festivali
  • Marinada Bir Yaz Festivali
  • Festivalde Görkemli İlk Hafta
  • İstanbul’un Festivali Başlıyor
  • Leyla Gencer’i Anmak
  • Nicola Benedetti ve Karim Said
  • Uluslararası Olabilmek
  • Hayalleri Gerçek Oluyor
  • Piyanistler Şöleni
  • Hüzün ve Müzik
  • Gençlik Pırıl Pırıl
  • Çağdaş Müziğimizin Tarihi
  • CD’lerle Mutluluk Pencereleri
  • BİFO’nun Viyana Zaferi
  • Ezber Bozan Festival
  • Eve Dönmek Gibi Bir Şey
  • Program Konserin Kalbidir
  • Müziğe Teslim Olmak
  • Modernizmin Cumhurbaşkanı Öldü
  • Yılın Adamı: Usmanbaş
  • Beethoven 245 Yaşında
  • İnsana Dokunan Yorumlar
  • Allegro’dan Adagio’ya
  • ‘Minimalizm’in Minimal Devinimi
  • İki Piyanist İki Söylem
  • ‘İstanbul’da Çalmayı Çok Sevdim’
  • Borusan Quartet 10 Yaşında
  • Onuncu Yıl Marşı’nın Notasına Gelenler...
  • Genç Kemancıdan Uluslararası Başarı
  • Çellonun Büyülü Tınısı
  • İstanbul Uyanıyor
  • Gizli Kahraman: Muhittin Sadak
  • Boğaz’da Bir Yalı ve Klasik Müzik
  • Müzikten Korkmayın
  • Leyla Gencer’in Gençleri...
  • Bodrum’da Müzik Tınıları
  • Sanat Dallarını Bir Araya Getirmişti
  • Her Şeyin Başı Bach
  • ‘İyi ki Kemanım Varmış’
  • Marina Festivale Hazır
  • ‘Orkestra’mızın Çoksesli Yüzü
  • Fazıl’dan Yeni Şarkılar
  • Orff Metodu ve Biz...
  • Gümüşlük’te Nota Rüzgârı
  • Müzikte Değer Çıtamız Bu Konserlerle Yükseldi
  • Festivalin Doruk Haftası
  • Bir Dörtlü Tek Nefes
  • Festival Coşkuyla Sürüyor
  • Berlin Filarmoni Şefini Seçemedi
  • Leyla Gencer Anısına ‘Aida’
  • Kamusal Alanın Nota Defteri
  • Venedik’te Kentle Tümleşen Sanat
  • Bütün Alkışlar Hayalet’e Gitsin!
  • Ankara’da Gençlik Coşkusu
  • Yaratıcı Bir Aydınımızı Yitirdik
  • Romantizm Doruktaydı
  • Müzik ve Çanakkale...
  • İDSO Nostaljisi...
  • ‘Nefes Kesen’ Kemancı...
  • Bir Müzik Dostuydu
  • Kar Bitti, Müzik Yağıyor
  • Özgecan’ın Çocuksu Sesi
  • Cemal Reşit Rey’in Kapısı Kapalı
  • Aynı Şarkıları Söylerdik...
  • Klasisizm ile Romantizm
  • Operanın Hafifmeşrep Kızı: Operet
  • 2015’i Gençlere Adayalım
  • ‘Flüt Erkeksi Bir Güç’
  • Hüzün ve Beethoven
  • Barok Müziğin Gizli Gücü
  • Festivalin Gizli Teması ‘Gençlik’
  • Ruşen Güneş ve Altın Madalyası
  • İstanbul’da Uçuşan Kemanlar
  • Kandinsky’den Bartok’a
  • İş Sanat’ta Görkemli Açılış
  • Cumhuriyetin 91. Yılında Müzik...
  • ‘Aykırı’ Düşünürün Zengin Dünyası
  • Önemli Sanatçılar, Üst Düzey Konserler
  • Yunus Emre ile Yücelirken
  • Mersin’den Yükselen Sesler
  • Çağıyla Barışık Olmak
  • Çoksesli Bir Sergi
  • Özgeçmişi TÜSAK’a Yansımalı
  • Bodrum Kalesi’nde ‘Kamelyalı Kadın’
  • Jose Cura ve Fatma Said, Ege’yi Fethetti
  • Müzik Sınır Tanımıyor...
  • ‘Doğu’yu Vaat Ediyor’
  • Dünyanın Tüm Kıtalarında
  • Çok Yönlü Bir Yaratıcı
  • Müzikle Değişen Yaşamlar
  • ‘Sait Faik’ Ses Getirdi
  • ‘Kültür Bütçeleri Kısılmamalı’
  • Festivallerde Polonya Damgası
  • Festivaller Arasında Işınlanmak
  • Festivaller Art Arda Başlarken
  • Klasik Müzik ve Yas
  • Gökyüzünü Saran Ağıtlar
  • Tarihi Mekânlarda Konser Keyfi
  • Tılsımlı Gençler
  • Müzikte Yeni Sesler
  • Beethoven’ın Derin Etkileri
  • Büyücü Bir Şef
  • ‘Jül Sezar’ Operası İlk Kez Sahneleniyor
  • Bruckner Dinlerken...
  • Richard Strauss Yılı...
  • Ayşegül Sarıca’yı Ne Kadar Tanırsınız?
  • Karşıyakada Şenlik Var...
  • Her Kuşağa Sesleniyor
  • Kediler Haftası...
  • ‘Onunla Bir Çağ Kapandı’
  • Gerçek Bir Efsane Dinledik
  • Lied Söylemenin Ayrıcalığı
  • Zorlu Center’da İki Dinleti
  • Geniş Kitleye Klasik Müzik
  • 2013’e Acıyla Veda
  • Batı-Doğu Barok Tınıları
  • Argerich ve Kremer Şöleni
  • İki Değerli Kitap
  • Salon Yoksa da Müzik Var
  • Pekineller’in Ödülü...
  • Cumhuriyet ve Müzik
  • Kentle Tümleşen Festival...
  • Yeni Bir Müzik Dünyası: Zorlu Center
  • Beethoven Fırtınası
  • Özgürlüğün Simgesiydi
  • Fazıl, Benyamin için çaldı
  • Yeni Sezon, Yeni Umutlar
  • Bravo Cem Mansur
  • Gheorghiu Turgutreis’i Fethetti
  • Hadi Festivale, Hadi Bodrum’a
  • Bahar Ayini Kutlamaları
  • Yeni Yasa Yeni Tasa
  • Kontrbaslar ve Enfeksiyoncular
  • ‘Geç ve genç ölmek isterdi’
  • Festivalde Ünlüler Haftası
  • Müziğe ve Sanatçıya Saygısızlık
  • Borusan Quartet’ten Tarihi Kayıt
  • Pekineller ve Penderecki'ye İKSV'den Ödül
  • New York Filarmoni Fırtınası
  • İlkyaz Konserlerle Rengârenk
  • Çağımızın Sanatçısı Fazıl Say
  • Barselona’da ‘Korkunç İvan’
  • ‘Çekişmelerden Uzak Bir Şef’