Cumhuriyetin 91. Yılında Müzik...

EVİN İLYASOĞLU 

Allegro

Atatürk geleneksel müziğimiz kadar Batı müziğine ilgi duyan bir devlet adamıydı. Müziğimizin yerel dilden çıkıp uluslar arası bir dile sahip olmasını öngörmüştü.

Osmanlı döneminde Klasik Türk Müziği, saray, tekke ve askeri ortamlarda icra edilmekte; halk müziği ise yöresel olarak babadan oğula geçerek sürmekteydi. Konuları farklı olsa da bu dalların kendine özgü makam ve usul yapıları aynıydı. 

Evrensel müzik dışındaki sanat dallarında kurumsallaşma Cumhuriyetten önce başlamıştı: Sanayii Nefise 1883’te açılmış, Tanzimat dönemiyle edebiyat yenilenmiş, 1914’te kurulan Dar-ül Bedayi ile tiyatrocular yetişmişti. 1916’da kurulan Darülelhan (Melodiler evi) ise Cumhuriyete kadar geleneksel müziğin eğitimini vermekteydi.

Batı’da yüzyıllar boyu egemen olmuş polifonik müziğin hazırlıkları 1828’de Donizetti Paşa’nın Musika-ı Hümayun’un başına gelmesi, ilk çoksesli marşlarla bandonun sokaklarda konser vermesi, ayrıca İstanbul’un eğlence yerlerindeki tangolar, kantolar, operetler; yurtdışından gelen opera kumpanyalarıyla sunulmuştu.

Atatürk geleneksel müziğimiz kadar Batı müziğine ilgi duyan bir devlet adamıydı. Müziğimizin yerel dilden çıkıp uluslararası bir dile sahip olmasını öngörmüştü. Bunun başlıca adımı da polifonik tekniğe geçiş olmalıydı. Böylece Cumhuriyetle müzik sanatında başlayan kurumsallaşma, bu sanatın yerel dilden evrensele açılımını sağladı.

Önce 1924’te müzik öğretmeni yetiştirecek kurum, Musiki Muallim Mektebi kuruldu. Ayrıca Darülelhan’a Batı müziği eklendi. O zamana kadar saraya hizmet veren Musika-i Hümayun Cumhurbaşkanlığı’na bağlandı ve Riyaseti Cumhur Filarmoni Orkestrası’na dönüştü. 1928’de açılan sınavlarla yetenekli gençler yurtdışında eğitime gönderildi. Onlardan birisi de Ahmet Adnan Saygun’du.

Cumhuriyetin ilk kuşak bestecilerinden Ulvi Cemal Erkin, Ahmet Adnan Saygun veNecil Kazım Akses, çalışmalarını Ankara’da ortaya koydular. Cemal Reşit Rey hep İstanbul’un bestecisi oldu. Hasan Ferit Alnar ise İstanbul’da başlayıp Ankara’da devam etti. Hepsinin öncüsü olarak kabul edebileceğimiz Cemal Reşit, Osmanlı geleneğine bağlı, çok önemli öğretmenlerden aldığı Fransız eğitimiyle yoğurulmuş bir sanatçıydı. 1926’da ortaya çıkardığı 12 Halk Türküsü, İstanbul’dan önce Paris’in Pleyel Salonu’nda çalınmış, övgüler derlemişti. 1930’da bestelediği Enstantaneler, İstanbul’dan çeşitli izlenimleri resimliyor, böylece ilk kez müzikle resim yapma sanatını uyguluyordu. Onuncu Yıl Marşı ise bestelendiği günden beri, seksen bir yıldır Cumhuriyetimizin simgesidir.

İlk kuşak içinde yeniliğe en açık besteci Necil Kazım Akses oldu. İlhan Usmanbaş ve Bülent Arel ile simgeleşen ikinci kuşak Batı’da yüzyıllar önce başlamış teknikler bir yana, o sırada evrensel ortamda var olan her yöntemi anında uyguladılar.

Bugün kimileri tarafından çoksesli ulusal Türk müziğinin yaratılması Cumhuriyetin dayatmacı bir projesi olarak ileri sürülüyor. Doksan bir yıl sonra bakıyoruz da genç kuşaklar hiçbir dayatmaya boyun eğmiyor: Özgün Türk çalgılarını, makamsal yapıyı, aksak tartıları, elektronik ortamı, dizisel yöntemi, minimalist anlatımı da dilediği gibi kullanıyor ya da hiçbir yerel öğeye bağlı kalmaksızın evrensel arenaya çağdaş Türk bestecisi kimliğiyle imza atıyorlar.

Asıl dayatmacılık keyfi bir şekilde bugünkü yönetimimize ait: Fazıl Say gibi bir bestecimizin müziğini değil, fikirlerini beğenmeyen yönetim onun yapıtlarını son dakikada konser programından kaldırma tartışması yaratabiliyor; nice yıldır kurumlarımıza emeği geçmiş orkestra şefi Rengim Gökmen’i bir gecede “tenzil-i rütbe”yle sıradan bir orkestra üyesi olarak atayabiliyor. Atatürk yıkılmış bir imparatorluğun külleri arasından bu ulusu ayağa kaldırmış, kültür dünyasını da yeniden inşa ederken bütün deneyimli sanatçılardan yararlanmıştı.  

29.10.2014 Cumhuriyet


Yazarın Diğer Yazıları

  • Bodrum ve Müzik...
  • İnsan Beyninin Özgür Yaratısı Musiki
  • Fazıl Say’a ECHO Ödülü
  • Tomris Öziş’i Tanıyor Musunuz?
  • Philip Glass ve Adnan Çoker
  • Selim İleri’den Müziksel Anlatım
  • Yaz Festivalleri Başlarken...
  • Goerne, Fazıl ve Glass...
  • Festivalin İkinci Haftasından İzlenimler
  • Sıra Dışı Festival...
  • Acı ile Coşku İç İçe
  • Şimdi Festivaller Mevsimi...
  • Leyla Gencer’in İzinde
  • Ankara’da Gençlerle Görkemli Bir Kapanış
  • Ferit Tüzün’ü Niçin Dinleyemiyoruz?
  • Ankara’da Bahar ve Festival
  • Operalar Leyla Gencer’e Adandı
  • Bilkent’te Müzik Devrimi
  • BİFO Yeni Döneme Hazır
  • Konser Bitti Ama Müzik Bitmedi
  • Festival Kırk Beş Yaşında
  • Bir Ödül ve Mutlu Tınılar
  • Coşkunun Doruğu...
  • Hovardanın Sonu
  • Bu Kışın En Güzel Konseri
  • Yeni Bir Müzik Hareketi
  • İstanbul’un Zengin Müzikleri
  • Cumhuriyet’e Masallar...
  • Fazıl Say’ın Çoğalan Sesi...
  • Müzik Derde Devadır
  • Karanlığı Müzikle Dağıtın...
  • Bifo Konseri ve Zehra
  • İlhan Baran’ı Yitirdik
  • Müzik ve Cesaret
  • İdil Biret İle Başka Bir Âleme Yolculuk
  • Üniversite ve Sanat...
  • Veriko’ya Binlerce Alkış
  • Klasik Müzikte Hareketli Günler...
  • Canlı Yayında Wagner Operası
  • Bir Zamanlar Operamız...
  • Bilkent Yeni Mevsime Hazır
  • Umutlu Mevsim
  • Üç Kültür İnsanının Ardından...
  • Çellosunda Aşk Acısı Var
  • Bodrum’a Yıldız Yağmuru
  • Müzikle Kanatlanmak
  • Bugünlerde Müzik Dinlemek
  • Gümüşlük Festivali Doğayla Kucaklaşıyor
  • Usmanbaşlar Kentsel Dönüşümde
  • Festivalin Ardındaki Coşku
  • Gerçek Bir Yaz Festivali
  • Marinada Bir Yaz Festivali
  • Festivalde Görkemli İlk Hafta
  • İstanbul’un Festivali Başlıyor
  • Leyla Gencer’i Anmak
  • Nicola Benedetti ve Karim Said
  • Uluslararası Olabilmek
  • Hayalleri Gerçek Oluyor
  • Piyanistler Şöleni
  • Hüzün ve Müzik
  • Gençlik Pırıl Pırıl
  • Çağdaş Müziğimizin Tarihi
  • CD’lerle Mutluluk Pencereleri
  • BİFO’nun Viyana Zaferi
  • Ezber Bozan Festival
  • Eve Dönmek Gibi Bir Şey
  • Program Konserin Kalbidir
  • Müziğe Teslim Olmak
  • Modernizmin Cumhurbaşkanı Öldü
  • Yılın Adamı: Usmanbaş
  • Beethoven 245 Yaşında
  • İnsana Dokunan Yorumlar
  • Allegro’dan Adagio’ya
  • ‘Minimalizm’in Minimal Devinimi
  • İki Piyanist İki Söylem
  • ‘İstanbul’da Çalmayı Çok Sevdim’
  • Borusan Quartet 10 Yaşında
  • Onuncu Yıl Marşı’nın Notasına Gelenler...
  • Genç Kemancıdan Uluslararası Başarı
  • Çellonun Büyülü Tınısı
  • İstanbul Uyanıyor
  • Gizli Kahraman: Muhittin Sadak
  • Boğaz’da Bir Yalı ve Klasik Müzik
  • Müzikten Korkmayın
  • Leyla Gencer’in Gençleri...
  • Bodrum’da Müzik Tınıları
  • Sanat Dallarını Bir Araya Getirmişti
  • Her Şeyin Başı Bach
  • ‘İyi ki Kemanım Varmış’
  • Marina Festivale Hazır
  • ‘Orkestra’mızın Çoksesli Yüzü
  • Fazıl’dan Yeni Şarkılar
  • Orff Metodu ve Biz...
  • Gümüşlük’te Nota Rüzgârı
  • Müzikte Değer Çıtamız Bu Konserlerle Yükseldi
  • Festivalin Doruk Haftası
  • Bir Dörtlü Tek Nefes
  • Festival Coşkuyla Sürüyor
  • Berlin Filarmoni Şefini Seçemedi
  • Leyla Gencer Anısına ‘Aida’
  • Kamusal Alanın Nota Defteri
  • Venedik’te Kentle Tümleşen Sanat
  • Bütün Alkışlar Hayalet’e Gitsin!
  • Ankara’da Gençlik Coşkusu
  • Yaratıcı Bir Aydınımızı Yitirdik
  • Romantizm Doruktaydı
  • Müzik ve Çanakkale...
  • İDSO Nostaljisi...
  • ‘Nefes Kesen’ Kemancı...
  • Bir Müzik Dostuydu
  • Kar Bitti, Müzik Yağıyor
  • Özgecan’ın Çocuksu Sesi
  • Cemal Reşit Rey’in Kapısı Kapalı
  • Aynı Şarkıları Söylerdik...
  • Klasisizm ile Romantizm
  • Operanın Hafifmeşrep Kızı: Operet
  • 2015’i Gençlere Adayalım
  • ‘Flüt Erkeksi Bir Güç’
  • Hüzün ve Beethoven
  • Barok Müziğin Gizli Gücü
  • Festivalin Gizli Teması ‘Gençlik’
  • Ruşen Güneş ve Altın Madalyası
  • İstanbul’da Uçuşan Kemanlar
  • Kandinsky’den Bartok’a
  • İş Sanat’ta Görkemli Açılış
  • Cumhuriyetin 91. Yılında Müzik...
  • ‘Aykırı’ Düşünürün Zengin Dünyası
  • Önemli Sanatçılar, Üst Düzey Konserler
  • Yunus Emre ile Yücelirken
  • Mersin’den Yükselen Sesler
  • Çağıyla Barışık Olmak
  • Çoksesli Bir Sergi
  • Özgeçmişi TÜSAK’a Yansımalı
  • Bodrum Kalesi’nde ‘Kamelyalı Kadın’
  • Jose Cura ve Fatma Said, Ege’yi Fethetti
  • Müzik Sınır Tanımıyor...
  • ‘Doğu’yu Vaat Ediyor’
  • Dünyanın Tüm Kıtalarında
  • Çok Yönlü Bir Yaratıcı
  • Müzikle Değişen Yaşamlar
  • ‘Sait Faik’ Ses Getirdi
  • ‘Kültür Bütçeleri Kısılmamalı’
  • Festivallerde Polonya Damgası
  • Festivaller Arasında Işınlanmak
  • Festivaller Art Arda Başlarken
  • Klasik Müzik ve Yas
  • Gökyüzünü Saran Ağıtlar
  • Tarihi Mekânlarda Konser Keyfi
  • Tılsımlı Gençler
  • Müzikte Yeni Sesler
  • Beethoven’ın Derin Etkileri
  • Büyücü Bir Şef
  • ‘Jül Sezar’ Operası İlk Kez Sahneleniyor
  • Bruckner Dinlerken...
  • Richard Strauss Yılı...
  • Ayşegül Sarıca’yı Ne Kadar Tanırsınız?
  • Karşıyakada Şenlik Var...
  • Her Kuşağa Sesleniyor
  • Kediler Haftası...
  • ‘Onunla Bir Çağ Kapandı’
  • Gerçek Bir Efsane Dinledik
  • Lied Söylemenin Ayrıcalığı
  • Zorlu Center’da İki Dinleti
  • Geniş Kitleye Klasik Müzik
  • 2013’e Acıyla Veda
  • Batı-Doğu Barok Tınıları
  • Argerich ve Kremer Şöleni
  • İki Değerli Kitap
  • Salon Yoksa da Müzik Var
  • Pekineller’in Ödülü...
  • Cumhuriyet ve Müzik
  • Kentle Tümleşen Festival...
  • Yeni Bir Müzik Dünyası: Zorlu Center
  • Beethoven Fırtınası
  • Özgürlüğün Simgesiydi
  • Fazıl, Benyamin için çaldı
  • Yeni Sezon, Yeni Umutlar
  • Bravo Cem Mansur
  • Gheorghiu Turgutreis’i Fethetti
  • Hadi Festivale, Hadi Bodrum’a
  • Bahar Ayini Kutlamaları
  • Yeni Yasa Yeni Tasa
  • Kontrbaslar ve Enfeksiyoncular
  • ‘Geç ve genç ölmek isterdi’
  • Festivalde Ünlüler Haftası
  • Müziğe ve Sanatçıya Saygısızlık
  • Borusan Quartet’ten Tarihi Kayıt
  • Pekineller ve Penderecki'ye İKSV'den Ödül
  • New York Filarmoni Fırtınası
  • İlkyaz Konserlerle Rengârenk
  • Çağımızın Sanatçısı Fazıl Say
  • Barselona’da ‘Korkunç İvan’
  • ‘Çekişmelerden Uzak Bir Şef’